Συνέντευξη με τον Walter Meierjohann, σκηνοθέτη

Τι είναι αυτό που σας γοητεύει στην δουλειά του Kafka;
Πιστεύω ότι είναι ένας τρομερός συγγραφέας, έχει έναν παράδοξο τρόπο σκέψης. Αναγινώσκοντας Kafka, η αντίληψή σου για τον κόσμο αλλάζει και αισθάνεσαι ανάστατος. Αλλάζει τον τρόπο σκέψης σου μέσω των χαρακτήρων που πλάθει, όπως στην Μεταμόρφωση. Είναι μια από τις πιο εκπληκτικές ιστορίες γιατί μπαίνεις κυριολεκτικά στο κεφάλι ενός σκαθαριού και είναι ένας ανθρώπινος νους, όμως εξωτερικά παραμένει πάντοτε ένα σκαθάρι. Και εδώ πάλι, στο A Report to an Academy, έχουμε έναν πρώην πίθηκο ο οποίος κοιτάζει τους ανθρώπους και ρωτά «είστε στ’ αλήθεια εσείς τα ανθρώπινα πλάσματα ανώτερα από τα ζώα ή μήπως όχι;». Με γοητεύουν αυτού του είδους τα ερωτήματα.

Παίζει ως θηλυκός πίθηκος;
Όχι, ως αρσενικός. Αλλά το ενδιαφέρον είναι ότι η Kathryn έχει αυτή την, ούτως ή άλλως, ανδρόγυνη εμφάνιση και, πιστεύω ότι αυτό είναι ό,τι πιο κατάλληλο για το κείμενο καθώς το πλάσμα αυτό είναι παγιδευμένο ανάμεσα στον πίθηκο και τον άνθρωπο –είναι κάτι το ενδιάμεσο, δεν είναι ολοκληρωμένο άτομο. Αντίστοιχα, βλέπεις την Kathryn και δεν ξέρεις τι από τα δύο υπερτερεί καθώς έχει αυτήν την μοναδική βαθειά φωνή και μπορεί να γίνει πραγματικά αδυσώπητη αλλά και απολύτως γοητευτική την ίδια στιγμή. Πιστεύω ότι όσο πιο πολύ μπερδεύεται το κοινό –«ποιος είναι τελικά αυτός;» – τόσο το καλύτερο.

Στο κείμενο δεν είναι ξεκάθαρο από ποιους αποτελείται η Ακαδημία και γιατί κάνει αυτή την παρουσίαση σε αυτούς. Ποιες είναι οι σκέψεις σας πάνω σε αυτό;
Στην αρχή έλεγα να μην κρατήσω καθόλου την Ακαδημία. Σκεφτόμουν ότι δεν την χρειαζόμασταν πραγματικά γιατί αυτό που έχει σημασία είναι η σχέση της Kathryn με το κοινό. Αλλά μετά, όταν σκέφτηκα την αγάπη του Kafka για το παράδοξο, συνειδητοποίησα ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερο παράδοξο από έναν πίθηκο μπροστά σε μια ακαδημία επιστημόνων. Φέρνει τα πράγματα στα άκρα. Αλλά αυτό που είναι το πιο ενδιαφέρον είναι να κατανοήσουμε τι διακυβεύεται γι αυτόν στην διαδικασία αυτή. Έχει οργή, αλλά προσπαθεί να την κρύψει και την ίδια στιγμή προσπαθεί να περάσει ένα μήνυμα –μην κοιτάτε εμένα, κοιτάξτε τους εαυτούς σας. Αυτό είναι που θέλει να εκφράσει ο πίθηκος. Έχει ακόμα ενδιαφέρον το να προσπαθήσουμε να παίξουμε με το στοιχείο αυτό. Δεν είναι όπως όταν ένας διάσημος ηθοποιός εμφανίζεται μπροστά από την Ακαδημία στην τελετή των Όσκαρ –ο πίθηκος και η Ακαδημία δεν προέρχονται από τον ίδιο κόσμο. Με τον σκηνογράφο συμφωνήσαμε να κάνουμε την Ακαδημία ένα εχθρικό μέρος –κατασκευάσαμε ένα αστραφτερό λευκό πάτωμα και μια τεράστια εικόνα ενός πιθήκου, έτσι ώστε το κοινό να αντιλαμβάνεται αμέσως ότι η Ακαδημία θέλει να τον βλέπει ως πίθηκο, αλλά αυτό για το οποίο πασχίζει είναι να τους δείξει ότι στην πραγματικότητα είναι άνθρωπος και μάλιστα ανώτερος από αυτούς.

Ποια ήταν η διαδικασία των προβών;
Ο Colin Teevan έχει κάνει την διασκευή του έργου σε έμμετρο λόγο, οπότε ένα από τα πράγματα που κάναμε ήταν το να δουλέψουμε την γλώσσα. Τα πρωινά δουλέψαμε πολύ το σώμα και την κίνηση και τα απογεύματα επικεντρωνόμασταν στο κείμενο. Επειδή πρόκειται για λογοτεχνικό κείμενο δεν υπήρχαν καθόλου σκηνικές οδηγίες και κληθήκαμε να πάρουμε μια σειρά από αποφάσεις ως προς τον τελικό τρόπο παρουσίασης.  Ήταν μια πολύ ομαδική διαδικασία και η Kathryn είναι μια τόσο εκπληκτική ηθοποιός που μέρα με την ημέρα άλλαζε, έκανε κάτι διαφορετικό. Ήταν επίσης πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι υπήρχε μόνον ένας Άγγλος στην ομάδα οπότε τα ερωτήματα που προέκυπταν προέρχονταν από διαφορετικό υπόβαθρο κάθε φορά.

Τι σας τράβηξε στο εγχείρημα;
…Αλλά με ενδιαφέρει, επίσης, πάρα πολύ η συναισθηματική πλευρά του έργου, γιατί αυτό που ζει ο πίθηκος είναι μια βαθειά τραυματική εμπειρία. Πώς ξεπερνά κανείς ένα τέτοιο τραύμα; Είναι μια οδυνηρή ιστορία. Είναι, κατά κάποιο τρόπο, η ιστορία της ανθρωπότητας –η έκπτωση από τον παράδεισο κι από κει κι έπειτα η ιστορία της ανθρωπότητας είναι μια ιστορία της βίας. Υπάρχει, ακόμη, η φιλοσοφική ιδέα του να ζεις κλεισμένος σ’ ένα κλουβί. Και ο Kafka έγραφε για τον εαυτό του ότι ζει μέσα σ’ ένα κλουβί κι έλεγε ότι το πιο τρομερό είναι ότι το κλουβί αυτό δεν έχει κάγκελα, θα μπορούσα να βγω αλλά δεν το κάνω.

Τι είδους έρευνα κάνατε;
Πάντοτε αισθάνομαι ότι δεν έχω κάνει αρκετή! Από πρακτικής άποψης, κάναμε δύο προπαρασκευαστικά εργαστήρια με την Kathryn προκειμένου να αποφασίσουμε εάν θα ήταν μόνη της στην σκηνή ή εάν θα είχε κάποιον παρτενέρ. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία στο έργο είναι η στιγμή που λέει «Παρ’ όλα αυτά, ουσιαστικά μόνος». Έτσι, παρόλο που κάναμε τα εργαστήρια αυτά μ’ έναν πιανίστα, αντιληφθήκαμε στο τέλος ότι το έργο έπρεπε να ανέβει με την Kathryn ολομόναχη πάνω στην σκηνή. Έχει να κάνει με το γκρέμισμα του τοίχου μεταξύ εκείνης και του κοινού –εμείς είμαστε στην πραγματικότητα ο παρτενέρ της, δεν θα έπρεπε να υπάρχει κανείς άλλος επί σκηνής.